Goede ogen zijn cruciaal voor de ontwikkeling van je kind. Toch kunnen oogproblemen bij kinderen vaak onopgemerkt blijven, omdat kleuters hun klachten niet altijd kunnen uitdrukken. Gelukkig zorgt een goed georganiseerd screeningsprogramma ervoor dat mogelijke problemen vroeg worden opgespoord.
In België bieden Kind en Gezin en het CLB gratis oogtesten aan voor alle kinderen. Deze oogscreenings helpen om problemen zoals een lui oog, scheelzien en refractieafwijkingen tijdig te detecteren. In deze blog ontdek je precies hoe dit screeningsprogramma werkt, waarom het zo belangrijk is én wie een oogscreening mag uitvoeren bij kinderen in Vlaanderen.
Waarom zijn oogtesten bij kinderen zo cruciaal?
De kritieke periode voor oogontwikkeling
De eerste levensjaren zijn bepalend voor de ontwikkeling van het gezichtsvermogen. Tussen de geboorte en het tiende levensjaar ontwikkelen de ogen zich nog volop. Problemen die in deze periode niet worden behandeld, kunnen leiden tot blijvende gezichtsschade. Amblyopie, ook wel lui oog genoemd, is daarvan het meest bekende voorbeeld. Als dit probleem niet wordt aangepakt voor het achtste levensjaar, kan het leiden tot onomkeerbaar gezichtsverlies. Dit heeft niet alleen gevolgen voor de kwaliteit van leven, maar ook voor toekomstige studiemogelijkheden en beroepskeuzes
Vroege opsporing maakt het verschil
Kinderen vertellen niet altijd dat ze slecht zien. Ze denken vaak dat iedereen de wereld op dezelfde manier ziet als zij. Daarom zijn systematische oogtesten zo waardevol. Ze sporen problemen op voordat ze ernstige gevolgen krijgen. Het GoCheck Kids-systeem dat Kind en Gezin gebruikt, kan bijvoorbeeld al bij baby’s van 13 maanden risicofactoren detecteren. Hoe eerder een probleem wordt ontdekt, hoe effectiever de behandeling meestal is. Bij scheelzien kan vroege behandeling bijvoorbeeld voorkomen dat het kind een blijvende visuele beperking ontwikkelt.
Oogmeting bij kinderen: screeningsprogramma in Vlaanderen
De rol van Kind en Gezin
Kind en Gezin neemt de eerste oogtesten voor zijn rekening. Deze organisatie biedt gratis screenings aan voor alle kinderen in Vlaanderen. De tests vinden plaats in consultatiebureaus, thuis bij gezinnen of in kinderopvangcentra. Het voordeel van dit systeem is dat het laagdrempelig is. Ouders hoeven geen afspraak te maken bij een specialist en de tests kosten niets. In 2022 bereikte Kind en Gezin bijvoorbeeld 84,1% van alle kinderen die in 2019 geboren waren voor hun eerste oogscreening.
De rol van het CLB
Het Centrum voor Leerlingenbegeleiding (CLB) neemt het stokje over zodra kinderen naar school gaan. Zij organiseren systematische visuscontroles op verschillende momenten tijdens de schoolloopbaan: in de eerste kleuterklas en daarna nog eens in het eerste, derde en vijfde leerjaar van het lager onderwijs. Het CLB gebruikt testmethodes zoals visuskaarten, E-haken en symbolenkaarten die aangepast zijn aan de leeftijd van de kinderen. Deze tests meten hoofdzakelijk de gezichtsscherpte en kunnen problemen opsporen die zich later ontwikkelen.
Eerste oogtesten bij kinderen door Kind en Gezin
Oogtest op 13 maanden: De eerste oogtest vindt plaats rond de 13e maand. Kind en Gezin gebruikt hiervoor het GoCheck Kids-systeem. Dit toestel maakt foto’s van de ogen met behulp van infraroodtechnologie en fotogrammetrie. De test is pijnloos en snel. Het toestel kan risicofactoren detecteren voor amblyopie, scheelzien en verschillende refractieafwijkingen zoals bijziendheid of verziendheid.
Tweede oogtest op 24 of 30 maanden: Rond de 24e of 30e maand krijgt je kind een tweede oogmeting. Deze test gebruikt dezelfde technologie, maar dient als verificatie van de eerste test. Soms ontwikkelen oogproblemen zich pas later, daarom is deze herhaling belangrijk.
Als er bij een van deze tests afwijkingen worden vastgesteld, krijg je als ouder een verwijsbrief naar een oogarts of orthoptist. Deze specialisten kunnen dan een uitgebreider onderzoek doen en indien nodig een behandeling opstarten. Wacht niet te lang met deze doorverwijzing, want tijd is cruciaal bij de behandeling van oogproblemen bij kinderen.
Oogtesten op schoolleeftijd
Zodra je kind naar school gaat, neemt het CLB de oogcontroles over. Deze testen vinden plaats op vaste momenten: in de eerste kleuterklas en later in het eerste, derde en vijfde leerjaar van het lager onderwijs. In het secundair onderwijs zijn er ook nog controles, afhankelijk van de school. Het voordeel van deze systematische aanpak is dat alle kinderen bereikt worden, ook degenen die niet bij de vroegere screenings aanwezig waren. Bovendien kunnen nieuwe problemen opgespoord worden die zich pas op latere leeftijd ontwikkelen, zoals bijziendheid die vaak rond de schoolleeftijd begint.
Wie mag een oogtest doen bij kinderen in Vlaanderen?
Dit aspect is belangrijk en wordt vaak over het hoofd gezien. Niet iedereen mag zomaar een oogtest uitvoeren bij kinderen. Er zijn duidelijke regels en leeftijdsgrenzen:
Kinderen jonger dan 8 jaar: Alleen een oogarts of orthoptist mag een oogmeting uitvoeren. Dit is wettelijk bepaald, omdat het oog van jonge kinderen nog volop in ontwikkeling is en een juiste diagnose specialistische kennis vereist.
Kinderen tussen 8 en 10 jaar: Een optometrist kan een oogmeting doen. Dit gebeurt meestal op afspraak, in filialen waar een optometrist aanwezig is.
Kinderen vanaf 10 jaar: Vanaf deze leeftijd kan een optometrist een oogmeting uitvoeren, net zoals bij volwassenen. Dit is de grens waarbij de meeste opticiens kinderen zelfstandig mogen testen.
Kinderen vanaf 12 jaar: Vanaf deze leeftijd mag een optometrist een oogtest uitvoeren zonder tussenkomst van een specialist.
Deze regels zijn er om te voorkomen dat oogproblemen bij jonge kinderen over het hoofd worden gezien of verkeerd worden aangepakt. Bij twijfel of bij klachten bij jonge kinderen is het altijd verstandig om eerst een arts of specialist te raadplegen.
Wat gebeurt er bij afwijkingen?
Wanneer een oogtest afwijkingen toont, krijg je als ouder een verwijsbrief naar een oogarts of orthoptist. Deze specialisten beschikken over geavanceerdere apparatuur en kunnen een uitgebreider onderzoek uitvoeren. Ze kunnen precies bepalen wat er aan de hand is en welke behandeling nodig is. De behandeling hangt af van het type probleem dat wordt vastgesteld: van een bril of contactlenzen tot afplaktherapie of zelfs een operatie bij scheelzien.
Veelvoorkomende oogproblemen bij kinderen
Amblyopie (lui oog): Komt voor bij ongeveer 2 tot 3% van alle kinderen. Het ontstaat wanneer een oog niet goed ontwikkelt, bijvoorbeeld door scheelzien of grote verschillen in sterkte tussen beide ogen.
Scheelzien: Een afwijking waarbij de ogen niet parallel staan. Kinderen met scheelzien ontwikkelen vaak amblyopie omdat hun hersenen het beeld van het afwijkende oog gaan negeren.
Refractieafwijkingen: Bijziendheid, verziendheid en astigmatisme komen steeds vaker voor bij kinderen, mede door het toenemende gebruik van beeldschermen en minder buitenactiviteiten.
Tips voor ouders
Herken de signalen: Let op als je kind vaak knippert, fronst, zijn hoofd draait, dichtbij het scherm zit of klaagt over hoofdpijn.
Maak gebruik van gratis screenings: De screenings van Kind en Gezin en het CLB zijn gratis en gemakkelijk toegankelijk. Maak er gebruik van, ook al denk je dat er niets aan de hand is.
Volg aanbevelingen op: Bij een doorverwijzing is het belangrijk om snel te handelen. Hoe eerder een probleem wordt behandeld, hoe beter de kansen op volledig herstel
Conclusie
Regelmatige oogtesten bij kinderen zijn essentieel voor een gezonde ontwikkeling. Het Vlaamse screeningsprogramma, uitgevoerd door Kind en Gezin en het CLB, biedt een uitstekende basis voor vroege opsporing van oogproblemen. Opticiens mogen pas vanaf 10 à 12 jaar zelfstandig een oogtest uitvoeren bij kinderen; jongere kinderen moeten altijd door een oogarts worden onderzocht. Oogproblemen die vroeg worden ontdekt, kunnen meestal goed behandeld worden. Maak gebruik van de gratis oogtesten die beschikbaar zijn: de ogen van je kind zijn het waard.
Veelgestelde vragen
Langdurig en dichtbij kijken naar schermen kan het risico op bijziendheid (myopie) verhogen, vooral bij kinderen. Het is belangrijk om schermtijd te beperken en voldoende buiten te spelen, omdat daglicht beschermend werkt tegen de ontwikkeling van bijziendheid.
Ook zonder klachten kan een afwijkende oogtest wijzen op een onderliggend probleem. Vroege behandeling is cruciaal om blijvende schade te voorkomen. Daarom volgt altijd een doorverwijzing naar een specialist bij afwijkende resultaten, ongeacht klachten.
De standaard oogtesten bij Kind en Gezin en het CLB zijn veilig, pijnloos en kindvriendelijk. Soms worden druppels gebruikt voor een nauwkeurige meting, wat tijdelijk wat wazig zicht kan geven, maar geen pijn doet.
Erfelijkheid speelt een grote rol, vooral bij scheelzien, bijziendheid en verziendheid. Bij een positieve familiegeschiedenis is extra waakzaamheid en eventueel vaker testen aangewezen.
